चार चौघी

 खूप बोअर होत होत.. सगळे टाईमपास करून झाल्यावर पण बोअर झालं की मी 2च कामे करते.  what's app che contact DP नाहीतर जुने फोटो डिलीट करणे. 

What's app contact बघता बघता तीच्या नंबर वर नजर थांबली. किती महीने, किती वर्षे आपण तिला मेसेज करतोय पण साधा deliver सुधा झाला नाही, कॉल करतोय पण कधी स्विच ऑफ तर कधी रिंग वाजते पण कोणी उचलत नाही. अचानक कुठे गायब झाली ती काय माहित.

तिचा नंबर बघुन विचार केला आज दुसऱ्या कोणाच्या नंबर वरून कॉल करून बघू... रिंग जात होती.. पलीकडून आवाज आला "हॅलो कोण बोलतय "..  जवळपास  3 वर्षांनंतर तिचा आवाज ऐकत होते.. मी म्हटल " श्रद्धा बोलतेय सीमा. कॉल कट नको करू. आणि माझ्या मैत्रिणीचा नंबर आहे. मी तुला माझ्या नंबर वरून कॉल करते, please उचल"..   ह्या 3 वर्षात आयुष्यात बरेच काही घडले होत... तिच्या, माझ्या, आम्हा सगळ्यांच्या.. दोघींनी जेव्हा एकमेकींच्या आवाज ऐकला तेव्हा पहिले 2 मिनिट तर दोघींनी पण डोळ्यांना वाहू दिलं... मनसोक्त..

"तु कॉन्टॅक्ट मध्ये का नव्हती त्यावर मला आताच काही बोलायचं नाही.. तुला जेव्हा वाटेल सांगावं तेव्हा तू सांग.. आताआता फक्त मला माझ्या हरवलेल्या मैत्रिणीशी बोलायचं आहे..  कशी आहेस आणि आपले कॉलेज चे ते दिवस.. इतकेच.. " - इति मी

पलीकडून हुंदक्या व्यतिरिक्त काही नाही..

"येतेस पुण्याला? भेटू.. आपली चौकट जमवू.. जिथून मैत्रीची सुरुवात झाली त्याच आपल्या चहा च्या जागी. नाहीतर जॉब लागल्यावर घरातल्या कोण कोणाला काय घ्यायचं ह्याची स्वप्न ज्या  JM road वर स्वप्न पहिली त्या JM रोड वर किंवा आपला नेहमीचा आवडता Deccan चा goodluck cafe आणि ते हि नाही तर जिथं दिवसाची संध्याकाळ झालेली नाही समजायची त्याच तुळसी बागेत पण चालेल.."  इती मी

"मी येईल, पण तू बाकी सगळ्यांच्या प्रश्नांना सांभाळशिल?" इति ती

"तु ये तर खरं. आमची rancho सापडली हेच खुप आहे.. नाहीतर त्या राजू रस्तोगी- फरहान कुरेशी सारखं झालं होत आमचं.. कुठे कुठे शोधू तुला 😂😂"- इति मी 

"एक सांगू तुला?  मला माहित होत, तु कुठून ना कुठून शोधून काढणार मला.. कदाचित मी ह्याच दिवसाची वाट बघत होते.  मोकळेपणाने बोलायला कोणीतरी पाहिजे होत..  मनावर ओझे वाटत होत कसले तरी.. उतरल्या सारखं वाटतेय... तु लोकेशन आणि वेळ ठरव, मी नक्की येईल"  - इति ती

लहानपणी एक मैत्री वरचा मूव्ही पाहिला होता.. Women centric, एकही पुरुष व्यक्तिरेखा नसलेला.. त्यातली काही वाक्ये खूप लागली होती मला.. 'मुलांची मैत्री वर्षानुवर्षे टिकते, मुलींची नाही टिकत. आई वर कविता असतात. मुलीवर पण सापडेल.. पण कधीच 2 मैत्रिणींवर झकास गाणे किंवा उत्तम कविता नाही सापडणार. बंधूभाव शिकवता आणि भगिनी भाव हा शब्द च dictionary मध्ये टाकायला विसरता'..

पण आता जग बदलतंय.. 

मुलीही मैत्री टिकवू शकतात.. कदाचित मुलांपेक्षा अजुन चांगली.. अगदी सगळ्या जबाबदाऱ्या सांभाळून.. आणि खरच जुनी मैत्री लोणच्यासारखी असते.  जेवढी मुरेल तेवढी अजुन खुलते...

तू बोल रे गड्या भीती कोणाची.. पर्वा कोणाची??

दिवस तसा रोजच्या सारखाच. कोरोनामूळ लॉकडाऊन आणि लॉकडाऊन मूळ वर्क फ्रॉम होम. नेहमीच रुटीन . दुपारची वेळ. जेवण झाल्यानंतर नेहमीच्या सुस्तीत होते.. तेवढ्यात व्हाट्स'अँप नोटिफिकेशन आलं. 'सुशांत सिंग गेला. suicide केली'. विश्वासच नाही  बसला. पटकन  बातम्या चालू केल्या. समोर  TV वर तीच बातमी दाखवली जात होती. अंगावर काटाच उभा राहिला.

सुशांतची तशी मी काही जबरदस्त फॅन आहे असा भाग नाही. पण छोट्या पडद्यावरून मोठ्या पडद्यावर पोहचल्याबद्दल आदर आणि सुशांतच्या वेगवेगळ्या भूमिकेबद्दल  विशेषतः एम एस धोनी मध्ये  साकारलेला धोनी आणि छिछोरे मधला ''तुम्हारा रिझल्ट डिसाइड नहीं करता है की तुम लूज़र हो कि नहीं ...तुम्हारी कोशिश तय करती है'' म्हणत मुलाला जगण्याची उमेद देणारा अनिरुद्ध बघितल्यावर वाटायचं, चला nepotism तोडणारा अजून एक आला..

हा दिसायला इतका देखणा.  Acting एवढी चांगली. डान्स उत्कृष्ट. करियर च्या सुरुवातीलाच भूमिकेमधील विविधता, जबरदस्त फॅन फॉलोअर्स. ह्यानी का आत्महत्या केली असेल. बातमी बघितल्यावर काम पण काही सुचेना. डोकं पण सुन्न झालेलं. लॅपटॉप तसाच बंद करून उठले.

सुशांतच्या बातमीमुळं मन भूतकाळात गेलं. प्रसंग पहिला.  शाळेतली गोष्ट. मैत्रिणीच्या चुलत भावाने कमी मार्क्स मिळाल्यामुळं आत्महत्या केली. पाचवीतल्या मुलाला कसला एवढा दबाव. एकुलता एक मुलगा. आई वडिलांना त्यातून बाहेर पडायला किती तरी वर्षे गेली. दर रक्षाबंधनाला माझी मैत्रीण एक राखी बाजूला ठेवायची. त्याच्यासाठी....  शाळा सुटली. अनेक वर्षे गेली.  त्यानंतर कधीही आमची भेट झाली की तिला विचारायचे. 'कसे आहेत ग तुझे काका काकू?'. उत्तर नेहमीचंच . 'सावरायचा प्रयत्न तर करत आहेत. पण इतकी वर्षे उलटून ही परिस्तिथी मध्ये जास्त फरक नाही पडला गं'.

प्रसंग दुसरा. ऑफिस कामानिम्मित काही दिवस एका क्लायंट ऑफिस ला होते.  थोडीफार ओळख झाली लोकांशी . त्यात एक सर होते. ऐकण्यात आले होते की त्यांच्या बायकोनं गेल्या वर्षी आत्महत्या केली, एके दिवशी बोलता बोलता माझ्या जवळ सांगितलं त्यांनी. 'एक वर्षाचा मुलगा टाकून माझ्या आयुष्यातून कायमची निघून गेली.' सर तसे personally ठीक च होते. निदान बायको ला त्रास देणाऱ्यातले तरी नाही वाटले. त्यांच्या सासूबाईंचे मानसिक आजारावर चालू असलेले उपचार आणि  बायकोच इतके शांत वागणं हे सगळे संकेत होते. त्यांच्या डोळ्यांत पाणी तरळताना बघून मी एवढेच बोलून उठले 'सर एकदा संवाद साधायला हवा होता. मान्य आहे स्वतःहून त्या कधी बोलल्या नाहीत पण तुम्ही पुढाकार घ्यायला हवा होता. आज कदाचित परिस्थिती वेगळी असती आणि त्या लेकराजवळ त्याच्या हक्काची आई असती '...

प्रसंग तिसरा. जवळपास एक वर्ष झाले असेल ह्या गोष्टीला. एका मैत्रिणीचा अचानक फोन आला. 'कल्याणी, मला जीव देऊ वाटत आहे. तुझ्याशी शेवटचं बोलावं म्हणून कॉल केला.' तिचं हे वाक्य ऐकून माझ्या पायाखालची जमीनच सरकली. पण ती वेळ गांगरून जाण्यापेक्षा तिला सावरून घ्यायची होती. माझ्या मनात शंभर प्रश्न उभे राहिले. 'हि दिसायला चांगली. चुणचुणीत. करियर मध्ये बऱ्याच लोकांचा आदर्श . हीला कसले एवढे टेन्शन आहे की जीव देऊ वाटत आहे?' कुठून सुरुवात करू काही समजत नव्हतं. 'तू बोल मनीषा. मी ऐकतेय'. इतकेच बोलले. तिनं बोलायला चालू केलं. ३-४ वर्षांचं तीच त्याच्याशी रेलेशनशिप. घरच्यांचा नकार.  ऐनवेळी मुलाच पाठ फिरवणं. आणि त्यांचं ब्रेकअप. सगळे काही बोलली.
मी : 'अगं. ज्याच्यामुळे तू असा विचार करतेय त्याला कितपत फरक पडेल मला नाही माहित पण ज्यांनी तुला जन्म दिलाय आणि तुझ्या जाण्याने ज्यांना फरक पडेल त्यांचा विचार कर.  इथं पर्यंत पोहचण्यासाठी केलेलं कष्ट आठव. आयुष्य जगाल तर खरंच खूप सुंदर आहे गं'.

प्रसंग चवथा. माझा छोटा भाऊ रोहन. त्याचा एक मित्र होता इंजिनीरिंग मध्ये. सुजय. इंजिनीरिंगच पहिलं वर्ष भल्या भल्याना जड जात. सुजयचे हि तसेच झालं. बरेच विषय गेले. ATKT मध्ये पहिलं वर्ष सुटले खरं. पण दुसरे वर्ष, मागचे विषय भरून काढता काढता सपशेल फेल. घरची परिस्तिथी बेताचीच. शेती नावाला. दुष्काळ. आई-वडीलच दुसऱ्यांच्या शेतात मोलमजुरी करून सुजय ला पैसे पाठवायचे. आई वडिलांना तोंड कसे दाखवणार म्हणून, सुजय आत्महत्या करायला जातो. वेळीच रोहनचं लक्ष जात . एक कानशिलात लावून जाब विचारतो. 'फेल झालं की आत्महत्या करायची? पैसाचं टेन्शन असेल तर फी मी भरेल. नोकरी मिळाल्यावर हवे तर परत कर. काही घाई नाही आपल्याला. तू परत जोमाने अभ्यास चालू कर' म्हणत धीर देतो..

मन अजूनही भूतकाळातच होतं. व्हॉट'स अँप च्या मेसेज नि तंद्री भंगली. २ मिनिटं विचार केला. माझ्या मैत्रिणीनं त्या दिवशी मला कॉल केला नसता तर. रोहन ने सुजयला suicide करताना पहिले नसते तर. पुढे विचार करवेना. जीव घेण्याचा विचार, लोकं अचानक नाही करत. कुठेतरी मानसिक दबावामुळं , मनाचा  कोंडमारा झालेला असतो. जसा शरीराला ताप येतो तसेच मनाचं पण असतं. मानसिक आरोग्य कुठेतरी बिघडत जातं.  म्हणून ती लोकं काही वेडी नसतात. पण लोकांची संकुचित वृत्ती. काय बोलणार....  कोणी सर्जन होताना दिसले तर त्यांचं आपण कौतुक करतो. पण 'मी लोकांच्या मनापर्यंत पोहचून त्यांचे आजार बरे करणार ' म्हणत मानसोपचरतज्ज्ञ (Psychiatrist) होणारं कोणी दिसले की 'वेड्यांचा डॉक्टर होणार का तू?'  म्हणून खिल्ली उडवणारे पण आपणच.. आपल्या आजू बाजूला अशी  सुशांत , सरांची पत्नी, मनीषा, सुजय सारखे  अगणित  लोक आजूबाजूला वावरत असतात जे मानसिक त्रासातून जात असतात . त्यांच्या वागण्यातला फरक ओळखा. शांतता, एक्कलकोंडेपणा मागचे कारण शोधा. त्यांच्याबद्दल गॉसिप करत बसण्यापेक्षा, 'कसा आहेस? कशी आहेस? All Okay?', एवढा तरी एक आपुलकीचा प्रश्न विचारा.

मनिषाने वेळ असतानाच कोणासमोर तरी मन मोकळं केल्यामुळ, आज ती happily married आहे आणि तो सुजय जो परीक्षेत नापास झाला म्हणून आत्महत्या करायला निघाला होता, तो आज एका टॉप IT कंपनी मध्ये  नोकरी करत आहे. नंतर त्यानं घर बांधलं. आणि आईवडिलांचं सगळे कर्ज ही फेडले.

प्रत्येकालाच काही ना काही  मानसिक त्रास असतो. तो मानसिक त्रास मोठं रूप घेण्याआधी, वेळीच मनातले टेन्शन कुठेतरी मोकळे करावं. आई वडिलांशी बोलू शकत नसाल तर मित्र मैत्रिणीं संवाद साधा. शिक्षकांशी बोला. कधी कधी जवळच्या लोकांनी  judge करण्याची भीती असते. गॉसिप चा टॉपिक बनायची भीती असते.  ती भीती अनोळखी माणसासोबत मन मोकळे करण्यात नसते. मान्य आहे अनोळखी माणसासोबत कसे बोलायचं पण कधी कधी तिथेही सोलुशन मिळते. आणि हे हि नसेल करू शकत तर बिनधास्त देवासमोर बसून मनमुराद गप्पा मारा. व पु काळेंनी म्हंटल आहे, 'प्रत्येक प्रोब्लेमला उत्तर असतंच. ते सोडवायला कधी वेळ हवा असतो, कधी पैसा तर कधी माणसं. या तिन्ही गोष्टीपलीकडला प्रोब्लेम अस्तित्वातच नसतो.' म्हणूनच शेवटचं पाऊल उचलण्याआधी फक्त एकदा विचार करा. जीव गेला तिथं सगळेच संपले. तुम्ही गेल्यानंतर तुमच्या जन्मदात्यांच काय? ज्यांचा तुमच्यावर जीव आहे त्यांचं काय?  कधी कधी अथक प्रयत्नांसमोर नशीब सुद्धा हरते. म्हणून फक्त एकदा, एकदा तरी जगाशी बोलायचं प्रयत्न करा.

एक घास चिऊ चा ....

लग्नाला एक वर्ष होऊन गेलेलं.  दोघांना चाहूल लागली छोट्या नवीन पाहूण्याची. दोघांत आता तिसरं कोणीतरी येणार होतं. दोघाचाही आनंद गगनात मावेना. तिच्या कोड-कोतुकाचे दिवस चालू होते.

ती दोघे घरापासून दूर राहत असल्यामुळे तिची काळजी घेणारं 'तो' सोडला तर जवळचं असं कोणी नव्हतं. नातेवाईक दूर. सांगणार कोणाला? स्वतःचे डोहाळे स्वत:लाच पूर्ण करावे लागत होने. कधीतरी तिच्या ताईचा फोन यायचा . "का गं? काय खाऊ वाटतंय? तिखट की गोड?" ती लाजून म्हणायची " काय सांगू ताई.. झणझणीत खायची इच्छा होतेय गं. "बयो.. लक्ष्मी येतेय वाटतं तुझ्या घरी.. " फिरकी घ्यायला ताई कमी नव्हती.

दिवस जात होते. सगळ्यात जास्त तिला डोहाळे लागले ते आईच्या हातच्या वरण-भाताचे. वडिलांच्या काळजीमुळं आईला कुठे जाता येत नव्हतं. तिला बोलवावे तरी कसं. सांगू तरी कसं. उगीच तिला एवढे पण आपण लेकीसाठी  करू नाही शकलो त्याची रुखरुख लागायची.

तश्यातच दिवाळीचा सण आला. दोघांनाही वाटलं, बरेच दिवस झाले होते गावी जाऊन. परत लवकर जाता पण येणार नव्हतं. तीही खूष होती. आई-वडीलांना तब्बल चार महिन्यांनंतर ती भेटणार होती. पण तरी तिला त्याच अप्रूप नव्हतं. ती खूष होती कारण आपल्या पिल्लाचं मागणं पूर्ण करायची अनायसे एक संधी चालत आलेली म्हणून.

रस्ते खराब. तिचा नवरा तसा कडकच. त्याला काही बोलायला ती बिचकायची. आईला बोलवावे तर भला मोठा गोतावळा तिच्या मागं. आनंदावर विरजण पडावं तसेच काहीतरी झाले. दिवाळीला तिला माहेरी काही जाता आले नाही.

प्रवासामुळे , दगदगीमुळे आणि नोकरीवरचा ताण. ती गावावरून आली तशी आजारी पडली. खोकला-पडसं काही केल्या जाता जाईना. त्यातच एक दिवस तिनं खूप काम केलं. जड सामान उचलायचं नाही हे तिच्या लक्ष्यातच नाही आलं. एक-दोन दिवस उलटून गेल्यावर तिच्या पोटात दुखायला लागलं. एक-दोन दिवस तिनं दूर्लक्ष केलं. नवऱ्यालाही तिनं सांगितलं. त्याला तरी काय कळणार. एक-दोन दिवस वाट बघू एवढेच तो बोलला.

डॅाक्टरांनी पाहिल्यावरच कामाच्या ताण खूप पडलाय, आरामाची गरज आहे सांगितले. आराम करेल ती कसली. परिणाम व्हायचा तोच झाला. दुसऱ्यांच्या काळजी करण्याच्या स्वभावामुळे, आराम करायचं सोडून धावपळ करण्यामुळे तीला bleeding चालू झालं.हॉस्पीटल मध्ये अॅडमिट करावं लागलं. डॉक्टर बोलले गर्भपाताची शक्यता आहे. ५०-५०% chances आहेत. तरी आपण प्रयत्न करु. दोघांच्याही पायाखालची जमीनच सरकली. एवढे दिवस एक स्वप्न उराशी बाळगून होती ती दोघं. दोघांनी एकमेकांना धीर दिला. दोघांना एकमेकांना शिवाय होतंच कोण?

त्यानं दोघांच्याही घरच्यांना बोलावून घेतलं. आधाराची गरज तिच्याएवढीच त्यालाही होती. तो धीर देत तिला बोलला.. "बाळाच काही नाही .तु वाचली पाहिजे." पहिल्यांदा तिला जाणवलं त्याच्यातल्या हारलेला माणूस.

दुसया दिवशी तिची आई आली. कधीही साधी सलाईन सुद्धा
न लावलेल्या मुलीला, ICU मध्ये अश्या अवस्थेत बघून ती घाबरली. पण त्यावेळी लेकीपेक्षा जावयाला धीर देणं गरजेचं होतं. धीर द्यायला लेकीला तशीही शुदध होतीच कुठे? तिला शुध्द आल्यावर आईनं विचारलं, "काय आणू खायला? तुला आवडतो तसा उपमा आणू?". "आई, जमलं तर वरण-भात आणशील?"

 दुसया दिवशी तिच्या सलाईन नी भरलेला हात पाहून आई तिला घास भरवणारच तेवढ्यात ती आईला म्हणाली "हयांना आत पाठवते का ग? " नवरा आत आल्यावर ती त्याला विनंती करून बोलली. "मला हा 'वरण-भात' खाऊ घाला, Please. मला तुमच्या हातूनच खायचं आहे". तो आश्चर्याने तिच्याकडे बघत होता. आई असताता मला का बोलावलं हिनं? 'तुम्हीच खाऊ घाला, Pleare". ती परत एकदा त्याला बोलली. त्यानं पहिला घास भरवल्यानंतर तिच्या डोळ्यातून घळघळ अश्रू वाहायला लागले.

तो तिला धीर देत होता. " होईल गं सगळं ठीक". ती हारली होती. पण समाधानी झाली होती. शेवटाला का होईना तिच्या पिल्लाचे डोहाळे, त्याचं मागणे तिनं पूर्ण केलं होतं. त्याच्या वडिलांच्या हातून भरवलेला तो वरण-भाताचा घास आज तिला सगळ्या सुखांसमोर अनमोल वाटत होता. बाळ वाचेल की नाही तिला माहित नव्हतं. पण त्याची ईच्छा पूर्ण केल्याचं समाधान मात्र तिच्या चेहर्यावर होतं.

                                                    

पारिजातक

    पारिजातक... बोलीभाषेतला दुसरं नाव प्राजक्त. लहानपणापासूनच माझ्या आवडीचं फुल. लोकांना दिसण्यात गुलाब आवडतो, वासात जाई-जुई. मीच असा निराळा प्राणी आहे की पारिजातक आवडतो. मातोश्रींसमोर कितीतरी हट्ट केला प्राजक्ताच्या झाडासाठी. "एवढसं अंगण. त्यात या झाडामुळे साप येतात. किती मोठं झाड होतं ते. कसली पण फुलं कशी काय ग आवडतात तुला? ", असं करत करत नकारच मिळाला.

    पंधरा वर्षे निघून गेली. आमचं घरही बदललं. गावी मोठंच्या मोठं अंगण आणि परस. "आता तरी लावूयात का गं झाड? ", अशी अक्षरशः एक वर्षे तिच्या मागे भूणभूण केल्यावर ती तयार झाली. तेही त्याची कथा आणि उपयोग सांगितल्यावरच. पारिजातकाची फुलं आहेतच तशी. कोणीही त्याच्या प्रेमात पडावं अशी. पांढरं शुभ्र फुल आणि नाजूकसा केशरी देठ. थोडा वेळ जरी हातात घेतली तरी हाताला सुगंध देऊन जातात..

    पारिजातकाच्या बर्‍याच कथा-दंतकथा आहेत. समुद्रमंथन झालं त्यातून चौदा रत्ने बाहेर आली त्यातलं हे एक रत्न. इंद्रदेवांनी ते त्यांच्या दरबारात लावलं. एके दिवशी नारदांनी प्राजक्ताची फुले कृष्णाला दिली. कृष्णाला दोन भार्या. रुक्मिणी आणि सत्यभामा.  कृष्णाने ती फक्त रुक्मिणीलाच दिली. नारद मुनींनी सगळा वृत्तांत सत्यभामेला जाऊन सांगितला.. नारदमुनींच  कळ लावून द्यायचे काम झाले होते. झालं.. सत्यभामेने फक्त फुलंच नाहीतर झाडाचा पण हट्ट धरला.

    सत्यभामेच्या हट्टापायी कृष्णाने इंद्रदेवांकडे पारिजातकाची मागणी केली. पण 'युद्ध जिंकल्यावरच झाड घेऊन जाता येईल'  असं इंद्रदेवांनी कृष्णाला सांगितले. कृष्ण-इंद्र युद्धात कृष्णाचा विजय झाला पण इंद्रदेवांने कृष्णाला शाप दिला. 'ह्या झाडाची फुले फक्त रात्रीच उमलतील'. सत्यभामेच्या रुक्मिणी बद्दलच्या नेहमीच्या मत्सर करण्याच्या सवयीला अद्दल घडवायला म्हणून कृष्णाने सत्यभामेच्या अंगणात ते झाड असं लावलं की फुलं उमलल्यावर  सगळी फुलं रुक्मिणीच्या अंगणात पडतील. त्यावर कवी गदिमांच एक सुंदर कविता आहे. त्यातल्या पहिल्या दोन ओळी खालीलप्रमाणे आहेत..  'बहरला पारिजात दारी. फुले का पडती शेजारी? '..

   पारिजातकाची अजून एक कथा आहे. पारिजात नावाची एक स्वप्नाळू राजकन्या सूर्याच्या प्रेमात पडते. पण असंख्य प्रयत्नानंतर सुद्धा तिला सूर्य स्वीकारत नाही. या अपमानाने ती  देहत्याग करते. असं म्हणतात की तिच्या अस्थींच्या राखेतून एका वृक्षाचा जन्म झाला आणि म्हणूनच या झाडाचं नाव 'पारिजातक' नाव पडले. ह्या झाडाची फुलं रात्रीच उमलतात आणि सूर्योदयापूर्वी जवळजवळ सर्वच फुले गळून पडलेली असतात. जसं काही रात्रभर ती राजकन्या फुलांच्या रूपात सूर्यासाठी आपले अश्रू ढाळत असते. म्हणूनच की काय या झाडाला 'ट्री ऑफ सॉरो' असही टोपण नाव आहे.

 पारिजातकाचे आयुर्वेदात खुप फायदे सांगितले आहेत. पारिजातकाची पाने तापावर खूप गुणकारी आहेत. मलेरिया मध्ये पानांचा काढा दिल्यावर ताप लवकर उतरण्यास मदत होते. कफावर पण हा काढा गुणकारी आहे. सांधेदुखी, गुडघेदुखी मध्ये या झाडाची साल वापरली जाते. दम्यासाठी खोडाच्या सालीचे चूर्ण सकाळ-संध्याकाळ घेतले तरी उपयुक्त ठरतं. बिया मुळव्याधा मध्ये लाभकारक असतात. फुले सुद्धा रंग तयार करण्यासाठी वापरली जातात. फुलांचा रस किंवा काढा, जंत केसगळती, रोगप्रतिकारशक्ती आणि महिलांच्या मासिक पाळीशी संबंधित समस्यांवर गुणकारी आहे. म्हणूनच या झाडाला आयुर्वेदात कल्पतरू असेही  संबोधतात.

पहाटेचा मंद गार वारा, उगवतीला डोकावून पाहणारा सूर्य आणि त्यात अंगणात पडलेला प्राजक्ताचा सडा... वा-याच्या झुळुकीने सुद्धा खाली टपटप गळणाऱ्या प्राजक्ताचं फुल बघून बा. भ. बोरकरांची कविता आठवते.

'आज अचानक असे जाहले
सांजही भासे मला सकाळ
प्राजक्ताच्या आसवंत सखि
सवें मौक्तिकें आणि प्रवाळ..'

भेटली तु पुन्हा

    Mumbai was always a 'city of fear' for me. इथली धावपळ, गर्दी, घाम, अक्षरश: नको वाटायचं. कुठली अवदसा मला आठवली म्हणून मी पुणे सोडून मी इथे आले वाटायचं. २०१५ मध्ये मुंबई सोडताना 'पीछा सुटला बुवा आपला' म्हणून खूप खूष झाले होते. पण नशीबाने परत इथंच आणले.
   कॅपजेमिनी माझ्यासाठी कधीच टर्निंग पॉइंट नव्हता आणि आणि होणारही नव्हता. तरीही मी अनिच्छेने का होईना कॅपजेमिनी जॉईन केली. आयुष्यातलं एक छोटं कोडं सुटायचं बाकी होतं. ते सुटेपर्यंत मुंबई सोडू शकत नव्हते. रडतखडत मुंबईत दिवस काढणे चालू झाले. पण यावेळी अनुभवलेली मुंबई मागच्या वेळेपेक्षा खूपच निराळी होती. इथं दोनच ऋतु होते पण तरीही कमतरता वाटत नव्हती. त्या धावपळीत पुढे जाण्याची जिद्द होती. गर्दीत आपुलकी लपलेली दिसली. अन् कष्ट होते म्हणून घाम होता. कदाचित मुंबई कडे पाहण्याचा माझाच दृष्टीकोन बदलला होता.

  तसेच काहीतरी होत मुंबई च्या वाऱ्यामध्ये.. मुंबई लोकल च्या खिडकी किंवा दरवाजा मधून येणारा थंड वारा.. बऱ्याच गोष्टींची आठवण देणारा.. कॉलेज चा तो पहिला अल्लड दिवस.. जॉब च्या पहिल्या वहिल्या दिवशीच जबाबदारी ची जाणीव करून देणारा.  तिला भेटायला जाताना ची हुरहूर अनुभवणारा.. आणि तिला भेटुन आल्यावर परतीच्या वाटेवरचा विरहाचा सोबती. उशीर झाला आणि आपलं बाळ कदाचित झोपल म्हणुन बाळाला मिठी नाही मारता येणार म्हणून वडिलांना अपराधीपणाची जाणीव करून देणारा.. तो एकच.. पण प्रत्येकाशी बांधीलकी मात्र वेगवेगळी ..

   पूर्वी पुण्याला जायचा एकही चान्स न सोडणारी मी ह्यावेळी पुण्याला जायचं 'उद्यावर' ढकलत होते. तो उद्या वर्षभरात कधी आलाच नाही. उलट मीच मैत्रिणीला 'तुच ये ना ग मुंबईत' म्हणून बजावत राहिले. आणि पुणे हळूहळू मागे सुटत गेलं... 
   मुंबई सोडायची वेळ जवळ आली आहे हे जाणवल्यावर आज डोळ्यात टचकन पाणी आलं. मुंबईने मलाही तिच्या साच्यात कधीच उतरवले होते.. मग जाणवलं की मुंबई माझी नाही तर मीच मुंबईची झालीये..

प्रवास आठवणींचा

आज बर्‍याच दिवसांनी पुस्तकांचं कपाट आवरायला घेतलं. बॅकग्राउंड मध्ये माझ्या नेहमीच्या प्ले लिस्ट मधील गाणी वाजत होती. पुस्तकांवर साठलेली धूळ पुसत पुसत एक-एक पुस्तक कपाटात ठेवत होते. आवरता आवरता माझी नजर 'द अल्केमिस्ट' पुस्तकावर खिळली. योगायोगाने त्याच वेळी 'साथिया' सिनेमाचं शीर्षक गीत चालू झालेलं.

मी शाळेत असताना रिलीज झालेला हा मूवी. ए आर रहमान ची फॅन मी होतेच पण ह्या मूवी नंतर ते आजकाल डाय हार्ड फॅन वगैरे म्हणतात ना तशीच काहीतरी माझी अवस्था झालेली. त्या मूवी ची कॅसेट मला पाहिजे होती पण आमच्या मातोश्रींनीकडे असल्या 'फालतू' लाडासाठी पैसे नव्हते. डाय हार्ड फॅनच ती मी. कसेतरी करून एक- एक रुपया साठवून  'साथिया' साठी मी 52 रुपये जमा केलेच.

इंजिनीरिंग मध्ये असताना द अल्केमिस्ट पुस्तक वाचले होते. मराठी अनुवादित. मराठी मिडीयम च्या मला आजच्या इतकं इंग्लिश तेव्हा समजत नव्हतं.🙂  इंग्लिश आवृत्ती अजून चांगली असेल म्हणून इंग्लिश आवृत्ती विकत घ्यायची ठरवली. अबब!! किंमत होती 150 रुपये!!

माझ्या शिक्षणाचा खर्च आधीच वडिलांना डोईजड झालेला. त्यात त्यांना अभ्यासक्रमाच्या बाहेरील पुस्तकासाठी कसे पैसे मागणार?? खूप विचार केल्यानंतर युक्ती सुचली. चहाला एक-दोन महिने रामराम ठोकला तर त्यात पुस्तक येऊ शकेल. अशा पद्धतीने संपूर्ण दीड महिना चहाचं तोंड न बघितलेल्या माझ्या पदरी शेवटी 'अल्केमिस्ट' पडलंच..

आज कॅसेट चा जमाना गेला. सीडी आणि gaana.com च वारं चालू आहे. पुस्तकांच्या बाबतीतही तसंच. इ-बुक लोकांना जवळच वाटू लागलंय. माझाही रोल चेंज झाला. Student पासून Employee झाले.आज वाटेल तेव्हा पाहिजे ते पुस्तक आणि सीडी, subscription विकत घेऊ शकते पण वडिलांनी चहा-नाश्ता साठी दिलेले पैसे वाचवून, भूक मारून  'ते' पुस्तक आणि 'ती' कॅसेट विकत घेतल्याचा आनंद काही औरच आहे..

कम्फर्ट झोन

 'The monk who sold his Ferrari' वाचण्याआधी त्याचा सारांश वाचत होते. वाचता-वाचता एका ओळीवर थांबले. "जब आप अपने कम्फर्ट झोन से बाहर निकलते जाते है, तो एक समय भयभीत करनेवाला काम आपके बाय हात का खेल बना बन जाता है ". माझ्यासाठी तरी ते तंतोतंत लागू होत होतं.

 नवीन मैत्रीण बनवायची म्हटली तरी ती माझ्या सारखीच साधी  हवी. गबाळी चालेल.पण स्टायलिश नको. तो माझा कम्फर्ट झोन नाही. दोन-तीन महिने माझ्या cubicle मध्ये बसणाऱ्या मुलांची नावे सुद्धा मला माहीत नव्हती.. टिफिन मध्ये काही आणलं तर मैत्रीणीला म्हणायचे. तु वाट ना 'त्या' लोकांना. ती नसली की टीफीन परत जायचा.लग्नाच्या प्रपोजल साठी पण भैय्याला म्हणायचे 'तु किंवा मैत्रिण सोबत असेल तरच भेटेल. मी एकटी कम्फर्टेबल नाही. नाहीतर सरळ नकार कळव."

गाण्यांच्या प्ले लिस्ट मध्ये 'Add to favourite' असतं तसंच माझं होतं.. 'Not comfortable' कायम favorite word.

 करियर मध्ये पण तसंच. कॅपजेमिनी मधून अमेरिकेच्या प्रोजेक्टसाठी सिलेक्ट झालेले. वर्षातून दोनदा तीनदा तरी जावे लागणार होते. आयटी वाल्यांसाठी US visa हा करिअरचा माइलस्टोन असतो. मला स्वतःहून संधी आली होती तर मी परदेशात जाणं माझ्या 'कम्फर्ट झोन' मध्ये नव्हतं म्हणून मॅनेजरला नकार घंटा कळवली.

कम्फर्ट झोनच्या नावाखाली मी 'कैदेत' वावरत होते. चाकोरी बाहेरच्या लोकांशी बोलण्याची, चार चौघांत मते मांडण्याची, परदेशात आपलं कोणी सोबत नसताना राहण्याच्या 'भीतीच्या'  कैदेत.. बोन्साय केलं  कुंडीतील वडाचं झाड असतं ना तसंच माझं होतं. कुंडी एवढेच विश्व. कम्फर्ट झोन Fear झोन झालेला. आणि त्यामुळे मी कधीही Growth झोन मध्ये पाऊल टाकू शकले नाही. स्वतःची बौद्धिक प्रगती तर खुंटली होती त्यासोबत वैयक्तित ही खुंटवली होती.

हळूहळू कम्फर्ट झोन तोडायचं ठरवलं.सुरुवात ऑफिसमधल्या प्रोजेक्ट पासून केली. फ्रान्स टू इंडिया coordination वाढवलं.नवनवीन जबाबदार्‍या अंगावर घेतल्या. आव्हानांना भिडले. 'Your way is good but I would like to discuss coin's another side'  म्हणून चारचौघांत स्वतःची मते मांडायला शिकले. वेळ आली तर माझी तयारी आहे फ्रान्सला जायची, स्वतःहून बोलले. नवीन लोकांशी ओळखी वाढवल्या. जेव्हा कम्फर्ट झोन सोडला तेव्हा आत्मविश्वास पण  आपोआप वाढला. तरीही  कॅन्टीन मध्ये एकटीने चहा प्यायचा फियर झोन मात करायचा राहिलाच आहे.. 🙂

माझ्यासारख्या कम्फर्ट झोन मध्ये वावरणाऱ्या लोकांना मी सांगू इच्छिते की स्वतःला अज्ञात विश्वात झोकून द्या. अशक्य असे काही नसतं.. असते ती फक्त भीती.. अश्या गोष्टी धैर्याने करायला घ्या. थोडं बंडखोर  बनून कम्फर्ट झोनच्या भिंती तोडायला शिका. मग बघा यश कसं आपोआपच मिळत जाईल.